Ραψωδία Π 684–867

Το κύκνειο άσμα και ο θάνατος του Πάτροκλου

1. Ποια είναι τα τελευταία κατορθώματα του Πάτροκλου; Αφού μελετήσετε και την Περιληπτική αναδιήγηση της ραψωδίας, να δείξετε ότι όλη η δράση του ήρωα στη ραψωδία Π έχει τα χαρακτηριστικά της αριστείας με αποκορύφωμα τους στ. 783-785.

Ολόκληρη η ραψωδία παρουσιάζει την αριστεία του Πάτροκλου. Ο Όμηρος αναδεικνύει το θάρρος και την πολεμική του αξία λίγο πριν τον θάνατό του. Ο ήρωας ξεχωρίζει στις μάχες και τα έργα του προκαλούν θαυμασμό.

Αρχικά ηγείται της καταδίωξης των Τρώων, σκοτώνοντας πολλούς αντιπάλους. Έπειτα μονομαχεί με τον Σαρπηδόνα, γιο του Δία, και τον νικά. Συνεχίζει όμως να καταδιώκει τους Τρώες μέχρι τα τείχη, παρακούοντας τη συμβουλή του Αχιλλέα.

Το αποκορύφωμα της αριστείας του φαίνεται όταν, μετά τη σκύλευση του Κεβριόνη, επιτίθεται τρεις φορές και κάθε φορά εξοντώνει εννέα Τρώες.

Η ανδρεία του ενισχύεται και από το γεγονός ότι φορά την πανοπλία του Αχιλλέα, γεγονός που τρομάζει τους Τρώες, οι οποίοι νομίζουν πως πολεμά ο ίδιος ο Αχιλλέας. Επιπλέον, ο ποιητής δείχνει πως χρειάζεται θεϊκή επέμβαση για να αναχαιτιστεί. Όμως η υπερβολική αυτοπεποίθηση (άτη) από τις νίκες του οδηγεί τελικά στην τιμωρία του, δηλαδή στον θάνατο.

2. Πώς δικαιολογείται η μάχη γύρω από τον νεκρό Κεβριόνη με βάση τους κανόνες του ομηρικού πολέμου;

Ο Κεβριόνης, ηνίοχος του Έκτορα, βρίσκεται νεκρός και γύρω του συγκρούονται Τρώες και Αχαιοί. Οι Τρώες θέλουν να προστατέψουν το σώμα του από τη σκύλευση, ενώ οι Αχαιοί επιδιώκουν να του πάρουν τα όπλα.

Στον ομηρικό πόλεμο, η αφαίρεση των όπλων από τον νεκρό θεωρείται μεγάλη ατίμωση για τον ηττημένο και ταυτόχρονα μεγάλη τιμή για τον νικητή. Μαζί με τον διασυρμό του σώματος αποτελεί ύψιστη προσβολή.

Γι’ αυτό συχνά γίνεται ολόκληρη μάχη γύρω από έναν νεκρό, κάτι που ο Όμηρος παρουσιάζει πολλές φορές στο έπος.

3. Ποιον ρόλο παίζει ο Απόλλωνας στην ενότητα; Ο τρόπος με τον οποίο δρα ο θεός στον θάνατο του Πάτροκλου μειώνει ηθικά τον ίδιο ή προβάλλει περισσότερο την ανδρεία του θύματος του;

Ο Απόλλωνας είναι ο βασικός υπεύθυνος για την ήττα του Πάτροκλου, γιατί δημιουργεί τις συνθήκες που οδηγούν στον θάνατό του. Κρυμμένος σε ομίχλη, τον χτυπά στους ώμους και στην πλάτη, τον ζαλίζει και του αφαιρεί σταδιακά τον οπλισμό. Έτσι ο ήρωας μένει αδύναμος και απροστάτευτος.

Η δράση του θεού είναι ύπουλη, αφού χρησιμοποιεί υπερφυσικά μέσα. Ωστόσο αυτό δεν μειώνει ηθικά τον Απόλλωνα, γιατί οι θεοί δεν δεσμεύονται από ανθρώπινους κανόνες.

Αντίθετα, η παρέμβασή του αναδεικνύει την ανδρεία του Πάτροκλου: χρειάζεται θεός και μάλιστα με δόλο για να νικηθεί. Παράλληλα, ο θάνατος λειτουργεί και ως τιμωρία για την αλαζονεία του ήρωα που δεν υπάκουσε στον Αχιλλέα.

4. Να παρακολουθήσετε τον σταδιακό αφοπλισμό του Πάτροκλου και να απαντήσετε:

α) Με ποια σειρά αφαιρούνται τα όπλα;
β) Γιατί γίνεται από θεό;

α) Ο Απόλλωνας αφαιρεί πρώτα το κράνος, έπειτα το κοντάρι με τη λόγχη και στο τέλος την ασπίδα και τον θώρακα.

β) Ο αφοπλισμός από θεό είναι ποιητικά αναγκαίος, γιατί δείχνει πως ο Πάτροκλος δεν μπορεί να νικηθεί κανονικά στη μάχη. Μόνο όταν μείνει άοπλος και με θεϊκή επέμβαση μπορεί να καταβληθεί.

Παράλληλα εξυπηρετεί το σχέδιο της μοίρας ώστε να κινητοποιηθεί ο Αχιλλέας για εκδίκηση. Επίσης τιμωρείται η αλαζονεία του Πάτροκλου που παρέβη τις εντολές.

Τέλος, προβάλλεται και η αξία της πανοπλίας του Αχιλλέα, που χαρίζει δύναμη σε όποιον τη φορά.

5. Τι προοικονομεί η εικόνα του Έκτορα με το κράνος του Αχιλλέα;

Η εικόνα του Έκτορα με την περικεφαλαία του Αχιλλέα προμηνύει τον μελλοντικό του θάνατο από τον ίδιο τον Αχιλλέα. Ο ποιητής δείχνει έτσι ότι πλησιάζει η «μαύρη μέρα» του Έκτορα.

Η προοικονομία γίνεται πιο σαφής στους στίχους όπου ο ετοιμοθάνατος Πάτροκλος προαναγγέλλει την εκδίκηση και την τιμωρία του Έκτορα.

6. α) Ποιοι συμπράττουν στην ήττα του Πάτροκλου;

β) Πώς προβάλλεται η ανδρεία του;

α) Στην πτώση του Πάτροκλου συνεργάζονται θεοί και άνθρωποι. Μετά τις τρεις επιθέσεις του, ο Απόλλωνας τον πλησιάζει κρυφά, τον αφοπλίζει και τον ζαλίζει. Έπειτα ο Εύφορβος τον χτυπά με το δόρυ και τέλος ο Έκτορας του καταφέρει το θανάσιμο πλήγμα.

β) Η ανδρεία του προβάλλεται επειδή για να νικηθεί χρειάζονται τρεις αντίπαλοι και όχι ένας. Ο Εύφορβος τον χτυπά πισώπλατα, δείχνοντας φόβο για κατά μέτωπο σύγκρουση, ενώ ο Έκτορας επιτίθεται σε άοπλο πια αντίπαλο. Έτσι φαίνεται ότι ο Πάτροκλος χάνει όχι με ίσους όρους, κάτι που ενισχύει τη γενναιότητά του.

7. Πού φαίνεται η συμπάθεια του ποιητή για τον Πάτροκλο;

Ο Όμηρος παρουσιάζει τον Πάτροκλο με ιδιαίτερη εύνοια. Αναφέρει τις συνεχείς επιτυχίες του, χρησιμοποιεί εκτεταμένες παρομοιώσεις και απευθύνεται συχνά άμεσα στον ήρωα.

Με προσφωνήσεις όπως «εγύμνωσες», «ανάπαιξες», «εχύθηκες», δείχνει οικειότητα και θαυμασμό. Παρουσιάζει επίσης ότι μόνο με δόλο και θεϊκή παρέμβαση μπορεί να νικηθεί, γεγονός που αυξάνει τη συμπάθεια του αναγνώστη προς αυτόν.

8. Να συγκρίνετε τον Απόλλωνα με τον Χάρο στο ακριτικό τραγούδι.

Τόσο ο Απόλλωνας όσο και ο Χάρος χρησιμοποιούν δόλο για να νικήσουν υπεράνθρωπους ήρωες. Ο Απόλλωνας χτυπά κρυφά τον Πάτροκλο, τον αφοπλίζει και τον παραδίδει στους εχθρούς του. Ο Χάρος, αντίστοιχα, παγιδεύει τον Διγενή και του παίρνει τη ζωή με πονηριά.

Και στις δύο περιπτώσεις οι ποιητές θέλουν να δείξουν ότι οι ήρωες δεν μπορούν να νικηθούν τίμια. Χρειάζεται τέχνασμα και υπερφυσική δύναμη.

Η διαφορά είναι ότι ο Απόλλωνας δεν σκοτώνει ο ίδιος τον Πάτροκλο αλλά βοηθά τους Τρώες, ενώ ο Χάρος παίρνει προσωπικά τη ζωή του Διγενή. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, προβάλλεται η μοναδική γενναιότητα και το μεγαλείο των ηρώων.

About Post Author

evi

Ονομάζομαι Εύη Πεπέ και είμαι εκπαιδευτικός-φιλόλογος-συγγραφέας. Είμαι πτυχιούχος της «Κλασικής Φιλολογίας» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) με μεταπτυχιακές σπουδές στις «Επιστήμες της Αγωγής» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ). Επίσης, διαθέτω σεμιναριακή επιμόρφωση στην «Ειδική Αγωγή» του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ) και στην Εκπαίδευση Ενηλίκων του Ινστιτούτου Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης. Εργάζομαι στον χώρο της ιδιωτικής εκπαίδευσης (σχολεία & φροντιστήρια) και συνεργάζομαι με τους εκδοτικούς οίκους 24γράμματα (https://24grammata.com/) και Upbility (https://upbility.gr/), ενώ δείγμα της δουλειάς μου έχει αναρτηθεί στους ιστοτόπους: study4exams.gr, lexigram.gr και https://users.sch.gr/ipap/index.htm

pepeevi@hotmail.com

https://ekpaid-evi.gr